Errantis

Dat was een van de keuzes die wij maakten. We zaten met onze kinderen op de houten bankjes in de kerk, die ook in andere jaargetijden voorjaarsgroen zijn. De kinderen waren ‘Holger’, met zijn ronde bril, zijn stapel boeken, kerstmannenmuts en gestreepte rood-met-witte trui die afgaf op hun huid omdat ik me er te gemakkelijk vanaf had gemaakt met een potje vingerverf. Of ze waren Harry Potter, met dezelfde bril en in een mantel die eerder om Zorro’s tengere schoudertjes had gehangen en nu magische krachten bleek te hebben, of zakkendame, een onschuldige en enigszins eerbiedige vertolking van de dakloze vrouw die altijd blikjes liep te verzamelen rond het station, met heel haar hebben en houwen om zich heen geknoopt in plastic zakken in alle kleuren van de plaatselijke middenstand. Wij luisterden naar de preek, en de kinderen schuifelden ongeduldig in het bankje, de voetsteun te laag voor hun bungelvoetjes. Elke keer als ze het blad met speciaal voor dit ongeduldige publiekje geselecteerde liedjes van de schuine plank aan de ruggenleuning van de volgende bank wilden pakken, vielen ze met veel gestommel voorover. De dominee vond dat niet erg. Het was een kinderfeest, Fastelavn. Straks zouden ze de kat uit de ton slaan, naar een oud, barbaars gebruik om heksen te verjagen, en koning of koningin worden als ze de fatale slag met het knuppeltje konden uitdelen, waardoor de ton opensprong en alle zakjes snoep eruit vielen in het koude gras onder de boom bij de pastorie. Nu moesten ze nog even stil zitten. De dominee preekte over voorjaar. Over de eerste tekenen daarvan. Errantis.

Errantis is de Latijnse naam van een geel bloemetje, dat zich in kluitjes uit de harde grond naar boven perst als de rest van de flora nog beter weet. Je vraagt je af wat er overgebleven is van het Latijn in het rooster van de Deense dominee-school. Het Deense gymnasium heeft in ieder geval de oude talen al niet meer vanzelfsprekend in het vakkenpakket. Het kan dus zijn dat de Latijnse woordenschat er bij Deense dominees niet zo grondig en automatisch in zit als bij die oude gymnasiumvriend van mij, die ik laatst op weg langs een kerk een beetje treiterig uitdaagde om de gouden letters in de gevel te vertalen.

“Dit is het huis van de heer en de poort naar de hemel”, zei hij, without missing a beat, de sigaret nog tussen de lippen. Mijn verbeeldingskracht is nooit groot genoeg geweest om dat zo zeker te weten.

 Errantis betekent “vergissend”. Het zekere teken van voorjaar waaraan wij ons zo vertwijfeld vastklampen in dit land is een bloemetje dat zich vergist heeft. Maar met dezelfde hardnekkigheid als waarmee dat korte steeltje zich toch zijn weg baant door de bevroren aarde wordt het, soms tegen beter weten in, vertaald als hoop. Het bloemetje bloeít immers, al is het soms in de sneeuw, en we snakken zo naar nestelende merels, een tintelend biertje in de tuin, en het vers gemaaide gras.

Toen ik, lang geleden, naar het buitenland zou verhuizen, twijfelde ik natuurlijk aan mijn beslissing. Wat nu als ik me vergiste en zou blijken dat ik veel beter in mijn eigen land had kunnen blijven. Mijn wijze zus stelde me gerust. Je kunt je niet vergissen, zei ze, want je zult nooit weten hoe het anders was uitgepakt.

Over dat dilemma schreef Robert Frost zijn beroemde gedicht “The Road Not Taken”. Het wordt vaak voorgelezen bij diploma-uitreikingen en andere gelegenheden die ontstaan zijn door het maken van een keuze. Het heeft een brede toepasbaarheid. Het gedicht is, na de Bijbel en de Koran, misschien wel de meest misbruikte tekst die er bestaat. Want het gedicht dat eigenlijk gaat over de sluipmoordende mogelijkheid je vergist te hebben wordt bij vergissing vertolkt als de zekerheid van alleen maar de juiste keus te kunnen maken. Een beroemde literaire criticus prees dit soort lezen eens als deel van het creatieve proces. De kunst van het mislezen, noemde hij het. En daarom raast de rector, HR-manager of goedbedoelende half-literaire oudtante gemakshalve in één ademtocht door het gedicht heen, om de longen pas weer opgelucht te vullen bij de laatste regels:

Two roads diverged in a wood, and I—
I took the one less traveled by,
And that has made all the difference.

De dichter was naar verluidt een bittere, onaangename oude baas. Een zuurpruim, een drankorgel en een slechte vader voor zijn kinderen. De troost die in de laatste regels ligt, wordt dan ook, voor het Oplettende Lezertje, tegengesproken door de zucht lang na zijn keuze. Of die zucht berustend is, of tevreden, vol van rouw en spijt, of misschien zelfs amechtig, daarover zegt de dichter niets. Maar hij beneemt ons de illusie dat onze keuze een originele was door te zeggen dat het andere pad net zo uitnodigend was, en trouwens  minstens even onbetreden. Het gedicht gaat over de weg die je niet gekozen hebt.

Dichters kunnen hun leven wijden aan het betreuren van dingen die ze niet hebben gedaan. De andere weg is zeker overwoekerd met brandnetels en berenklauwen. Of hij is begroeid met errantis.

Het is deze week toch weer voorjaar geworden.

http://www.bartleby.com/119/1.html

Errantis

4 gedachtes over “Errantis

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s