Vertalen, of het lid van Leonard Cohen

Vroeger dacht je nog dat je zelf kon beslissen wie je was. Je dacht ook dat de wereld voor het grijpen lag, en dat het er maar op aan kwam woonplaatsen uit de geografische supermarkt op het juiste moment in je karretje te gooien. Omdat je vond dat je ze nodig had, ze er aanlokkelijk uitzagen, of gewoon uit opportunisme, omdat ze in de aanbieding waren. Helemaal naïef was dat niet. Er klopte wel wat van. Jullie hadden goed te eten en er was altijd wc-papier.

Nu weet je dat je niet alleen bent wat je eet; je bent ook waar je leeft. En vooral: wat je spreekt.

Waar je ook woont, je hult je altijd in taal. Soms is dat je eigen taal, maar meestal schakelt je dagelijkse leven geleidelijk over in die van het andere land. Je boodschappenlijstjes gaan vreemde woorden bevatten, omdat je eigenlijk niet weet wat persillerod[1] in het Nederlands is. Je sms-berichtjes gaan over in vroeger vreemde woorden, omdat het zo’n gedoe is steeds die spellingscorrectie te veranderen. Gesprekken krijgen een tweetalig tintje, omdat je in je eigen taal nooit ziek genoeg bent geweest voor een sygesikringskort[2].

Maar talen zijn geen kleren. Je kunt ze niet aan of uit trekken naar gelang het regent, hagelt zoals nu, of wanneer het gras in de tuin langzaam weer warm genoeg wordt om je op uit te strekken in de eerste voorjaarszon. Ze trekken zich niets aan van het aanzwellende vogelgefluit daarbuiten in de vroege ochtend. Ze zijn ongevoelig voor seizoenen. Talen liggen niet als een dun laagje op je huid. Ze kruipen er onder.

Je ontdekt uitdrukkingen in de nieuwe taal die misschien beter verwoorden wat je wilde zeggen dan je eigen. Zo kun je blij zijn dat het Deense werkwoord “ontmoeten” vaak in lijdende vorm gebruikt wordt. Dat je ontmoet wordt is immers nog fijner dan zelf te ontmoeten. Je hoort woorden voor gedragingen die in je eigen cultuur minder normaal zijn, zoals het mooie middeleeuwse woord ”sammenskudsgilde[3]”, en er zijn uitdrukkingen die je aan het denken zetten over het equivalent in je eigen taal. Hoe komt het bijvoorbeeld, dat het Deense woord “afslapning[4]” zoveel meer ontspannen klinkt dan het Nederlandse?

Bovendien leer je een lesje in nederigheid. Want jij[5] is ik, en ik[6] is niet.

De grappige misverstanden ontstaan, zoals bij die eerste aanmaning na een rekening die verloren raakte onder flyttekasser[7] en byggerod[8]. Op die aanmaning staat dat hij straks[9] betaalt dient te worden. Dat heeft dus geen haast, denk je, en legt hem onder in de verhuisdoos met kantoorartikelen.

En er zijn de anekdotes voor feesten en partijen. Zoals deze: toen je nog niet in de gaten had dat een kerstdiner in Denemarken niet alleen verloopt volgens vast protocol, maar ook met traditionele gerechten waarvan de te verwaarlozen familievariaties van generatie tot generatie worden overgedragen, dacht je al lang vóór de Kerst je schaapje op het droge te hebben. Je haas in de vriezer, in dit geval. Je ouders waren op bezoek geweest, en de tot perfectie getrainde jachthond van je vader had in een bewaakt, maar zeer ongehoorzaam moment een haas te pakken gekregen op het weiland tegenover jullie huis. Dat leidde ertoe dat jullie niet alleen de regel overtraden dat honden te allen tijde aan de lijn moeten worden gehouden in dit land, maar ook dat men met Kerst uitsluitend de keuze heeft tussen varken en eend. Inmiddels had je eindelijk die vreemde Deense klinkers onder controle, en was je je gaan wagen aan de eerste informele gesprekjes in het Deens. Je vriendin, die ervan uit ging dat ook jullie Nederlanders over een culinair Kerstdraaiboek beschikken, vroeg wat jullie gingen eten met Kerst, en jij antwoordde in het Deens dat je al een haas in de vriezer had. Toen zij vroeg of je die elke keer ontdooide als je man niet thuis was, bleek dat de “a” niet als”e” uitgesproken dient te worden voor een “r”. In plaats van “haas” had je “heer” gezegd.

Een andere die altijd succes heeft is dat je, toen iemand vroeg hoe het ging met het aanleggen van jullie nieuwe oprit, verklaarde dat jullie wat problemen hadden met de ontlasting. Het kan de beste overkomen. Want hoewel veel woorden bijna hetzelfde zijn in het Deens, geldt dat niet voor “afvoer”.

Sinds kort kun je een nieuwe aan het lijstje toevoegen. Het koor zou een van de nieuwe hits van Leonard Cohen zingen. En aangezien jij soms denkt dat je dat kunt, had je aangeboden de tekst van het lied “Come healing” te vertalen, zodat de kerkgangers zich in de helende werking van het woord konden wentelen terwijl jullie zongen. Poëzie, of een songtekst, bij Cohen is het verschil waarneembaar maar niet groot, vertalen zonder het origineel geweld aan te doen, is niet zo’n gemakkelijke opgave. Aangezien veel van de overtuiging van zeker dit lied niet in de woorden maar in hun herhaling ligt, besloot je jezelf wat dichterlijke vrijheid te gunnen om rijm en ritme te eerbiedigen. De tekst is niet uitgedeeld. In het vijfde couplet vertel je de gemeente namelijk, dat het mannelijk lid genezen dient te worden. En hoewel je daar in voorkomende gevallen absoluut de noodzakelijkheid en de bekoring van inziet, bedoelde je het enkelvoud van “ledematen”. Overigens kwam je zelf niet opdagen voor dat concert. Je dacht dat het een week later zou zijn. Verkeerd begrepen.

Het is een troost dat het woord “schoorsteen” hetzelfde is. Op veel plekken op de wereld geldt voor “binnenzwervers”, dat als je eigen schoorsteen rookt bij het krieken van de dag,  je mag blijven.

[1] ?

[2] zorgverzekeringsbewijs

[3] Etentje waarbij iedereen meeneemt wat hij nog in de ijskast heeft

[4] ontspanning

[5] jeg

[6] ikke

[7] verhuisdozen

[8] verbouwingstroep

[9] onmiddellijk

Vertalen, of het lid van Leonard Cohen

3 gedachtes over “Vertalen, of het lid van Leonard Cohen

  1. pauline zegt:

    herkenbaar, maar gans als traditioneel kerstdiner? Ik was toch echt in de veronderstelling dat het eend is wat de klok slaat, in ieder geval hier in nordjylland

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s